Ümit İnatçı: Ben hiçbir zaman umut beslenemedim. Umut beslemek benim için hiçbir şey yapamayanların tesellisidir. Ama, öyle bir toplumumuz yok. Görsün ve desin ki, işte bu değerlidir, bu değersizdir. Yani, bir aksiyoloji silsilesi, bir değerler silsilesi yok. Tam tersidir.

 

Elvan Levent:   Neden yok peki? 

 

Üİ:  Neden yok, çünkü vasatlığın bir niteliğidir bu. Kendinden daha iyisini görmek, rahatsız eder onu.

​​

EL:   Neye bağlı olarak bu vasatlık?

 

Üİ: Daha iyisini istememesinden dolayı. Öyle bir yeteneği yok. Daha iyisi nedir, desin. Daha iyisi budur, desin. Ben bunu hakkederim desin. 

 

EL: Aşağılık kompleksinden dolayı mı?

 

Üİ: Karışıktır. Zaten bir çeşit aşağılık kompleksidir bu da. Neye alıştığını da bilmez aslında. Çünkü değişik sosyolojik katmanlar var. Yani, işte bir çalışan kesimi var, memur kesimi var, güya aydın kesimi var. Bizde bu katmanlar kendi aralarında böyle barışçıl, birbiri içine geçen katmanlar değil. Yani, bir memur memurluğunu bilmez. Bir aydın kendi sınırlarını bilmez. İşte görüyorsun, akademisyenleri, ünvan almakla çok bilim adamı olduklarını zannederler.

 

EL:  Kendi sınırlarını bilmez derken, kendini mi bilmiyor?

 

Üİ: Kendini de bilmez. Kendini bilmek de çok önemli bir şeydir. Bu, eski Romalılardan ya da Yunanlılardan kalma bir şey. "Nosce Te Ipsum” (Latince ‘kendini bil’). Kendini bil. Zaten kendini bilmediğin zaman, her şey sana bir fantezidir.

 

EL: Senin için sınır ne ifade ediyor? 

​​

 

 

 

 

 

EL: Otoritesiz yaşayabilir miyiz?

 

Üİ: İyicil bir otorite olmalıdır. Yani insanın kötülüklerini iyileştirecek bir otorite gereklidir. Humanist otoriteye gerek vardır.  Otorite derken yetkiden bahsederiz. Şimdi hukuk ihtiyacı nereden doğar? İnsanlar önüne geleni öldürmesin, hırsızlık yapmasın, şunu yapmasın, bunu yapmasın diye. İyi ve kötü yönde bir kısıtlama için. İnsan için kısıtlama. İnsan, evet. Çünkü insan iyi bir mahluk değil.

 

EL: Sınırlandırılması gerek…

 

Üİ: Tabii. Bak işte İslamcıları sınırlandırılmadılar, ne oldu? Kendini bil derken, kastettiğim şey budur. İnsanın kendi sınırlarını bilmesi. Ama bu sınırlar zihinsel, beşeri sınırlardır. Yani ülkelerin sınırı değil benim bahsettiğim sınır.

 

EL: Sınırlar olmasaydı güvende hisseder miydin kendini mesela Kıbrıs’ta?

 

Üİ: Sınırların bile olmamasını istememiz yine başka tür bir sınırlamaları da gerektirebilecek. Mesela diyeceksin ki sen adama, evet, sen istediğin yerde yaşayabilirsin, ama oradaki bir yaşama saygı duymam lazım. Gelip de onun varlığını yok etmemen lazım.

 

EL: Yapabilir miyiz bunu burada? Sınırları kaldırıp, kimse kimsenin varlığına bir engel değildir, dilebilir miyiz?

 

​

​​

 

 

​

​

Ama başka sınırlar var.  Mental sınırlar var.  İdeolojik sınırlar var. Dinin sınırları vardır.  Ben sınırlardan bahsederken bütün bunlardan bahsediyorum.  Ve bunların başlaması için de insanlığın bir sürece ihtiyacı vardır. Belki bu süreç çok kötü olacak. 

 

EL: Öyle bir garanti veremeyiz diyorsun…

 

Üİ: Garanticilik zaten senin engelindir. Ve senin çekimserliğini besler. Senin korkaklığını besler. Çünkü başıma ne gelecek diye düşünmeye başladığı anda insanın egosantrik yapısı ortaya çıkar.

Demek ki, benim kendimi bir yerlerden korumam lazım. Onu düşünmeyeceksin. Varsın ben de harcanayım diyeceksin, ama yüz yıl sonra insanlık iyi olsun.

 

EL: Kıbrıslılar garantici mi?

 

Üİ: Kıbrıslılar çok garanticidir. Mesela bugün her istediğimiz olsa yarım asır ancak yeter bizim iyileşmemize. Öyle kolay değil yani. Türkiye'de bugün AKP gittiğinde bir anda düzelecek mi zannedersin? Çok zor. Çünkü düşünce yapısı kemikleşti orada. O düşünce yapısının yavaş yavaş ufalanması, çözülmesi için zaman gereklidir.

Ama bir yerden başlamak lazım.Yani biz insanlar tarihi böyle ‘linear’ (çizgisel) bir süreç olarak görüyoruz. İşte burada başlar, burada ilerler, burada biter. Tarihi öyle değil. Tarih sarmaldır. Ve bazen böyle rastlantısal olarak bazı şeyler bir şey başlatır. Ve o yeni bir şey çoğu zaman iyi bir şey bile olsa sen onu kötü olarak algılarsın. Çünkü belirsizdir. Ama belirsizliği de göze almak lazım. Çünkü diyalektik odur. Hiçbir zaman somut bir gerçeklik yoktur. Süreçler belki senin beklemediğin bazı gerçeklikleri doğurur. Kim bilir, belki de o gerçeklikler senin beklentilerinin üstündedir, daha iyidir. Ya da kötüdür. Ama sen o süreçte, o kendini bilme iradesiyle bir çözüm bulursun. Belki de aklına gelmeyen çözümler aklına gelir. Ama süreçtir önemli. Başlamak lazım. Yani süreci başlatmak lazım.

 

EL: Peki Kıbrıslılar niye alamıyor göze hiç böyle bir değişimi?  

 

Üİ: Konformizm. Konformizm en büyük kalesidir muhafazakarlığın. Çünkü muhafazakarlık konum korumacılığı ile başlar. Neyi muhafaza edersin? Neyi muhafaza etme ihtiyacı duyarsın? Sen kendini onunla tarif edebildiğin şeye sahip çıkarsın. Eğer kendini tarif edebileceğin bir şey değilse ve o sende bir kuşku yaratırsa, ona karşı durursun. İşte zihnimdeki sınırları kaldırdım diyemeyenlerin sorunudur bu. Yani aslında en büyük sorunumuz bizim belirsizliği bile göze alıp devinimsel ve devrimsel bir süreci başlatamamamızda yatar. Yani ideolojik bile değil aslında. Biraz da antropolojiktir. İnsanın hep öyle kendini korumaya alma refleksleri vardır. 

 

 

EL: Mümkün mü böyle bir şey? 

 

Üİ: Böyle bir şeyi göremiyorum ben. Çünkü o kadar çok inandılar ki burada normal bir şey yaşadığımıza, yani işgal, ateşkes rejimi…  Bu kavramlar ki, bazıları için çok gereksizdir,  ancak esas kavramlardır bunlar, onları dile getirmek bile bir şeydir.  Yani sanki boşuna konuşuyorsunuz, öyle bir şey yokmuş gibi. Bu KKTC diye belirlenen sınırların içinde kaç kişi böyle analiz yapıp,  sorun işgal sorunudur diye başlar, kaç kişi kaldık?  Bilmiyorum, bana göre yüz kişiyi geçmez yani. O zaman işte rejim ve muhalefet arasında ciddi bir dengesizlik vardır.

Ve hiçbir zaman bu rejimin üstesinden gelemeyiz biz. Büyükler karar verecek. Nasıl ki, 1960'da İngiltere karar verdi. Ekonomik zorluklar içindeydi 2. Dünya Savaşı'dan sonra. Bırakayım, dedi bu Kıbrıs'ı da kurtulayım. Ama alayım bir iki toprak parçası, üslerimi alayım burada. Kıbrıslı Rumlara ve Kıbrıslı Türklere de bir devlet yaratayım. Benim uydum olsunlar, benim sözümden çıkmasınlar. Biz de gittik, imzaladık. Kıbrıs Cumhuriyeti, Kıbrıslıların özgür iradesiyle ortaya çıkan bir cumhuriyet mi? Nerede yazar?

 

EL: 3 yıl önce Ulaş Barış'la yaptığınız bir programda şu an mecliste bulunan bütün siyasilerin görevi bırakıp istifa etmeleri, çekilmeleri gerektiğini söylemiştin…

​

Üİ: Evet. Bugün de aynı şeyi söylerim. Eğer inanıyorsanız ve bu toplumu inandırmak istiyorsanız bir kurtuluş çaremiz olduğuna, o da budur. Radikal, toptan bir karşı geliş refleksi göstermek ve dünyaya bu ülkede işgal var demektir. İlk adım budur. O zaman insanlar düşünebilir, ve dilebilirler ki, Türkiye'nin sömürgeci rejimiyle burada yaşayan toplumun arasında bir kan uyuşmazlığı var. Bugün diyebilirler mi bunu? Öyle bir manzara yok. Ben kaç defa gittim Strasbourg’a, Belçika’ya… Orada konuşuyoruz insanlarla. Niye işte Kıbrıs'ta böyle daha zorlayıcı adımlar atmıyorsunuz dediğimizde, sizden gelen böyle bir talep yok ki, diyorlar. Araştırmalarını yapıyorlar. Askere güven %90 çıkıyor, Türkiye'ye güven %90 çıkıyor, garanti anlaşması istemek %90 çıkıyor. Sana kim inansın ki? Hala daha bugün bizim büyük muhalefetimiz, ana muhalefetimiz, Türkiye ile uzlaşma içinde çözüm bulacağını söylüyor. Türkiye ile uzlaşı içerisinde çözüm bulamazsın. Türkiye'nin çözümünü bulabilirsin. O da bulabilirsen. Çünkü Türkiye şu anda çözüm istemiyor zaten. Çözümsüzlüğü istiyor. 

​

EL: Peki nasıl olmalıdır, tek çatı altında, tek devlete geri mi dönülmelidir?

​

​

​

​​

​

​​

​​

​

​​​Neye göre dönüşümü? Tarihsel süreçlere göre. Yani olgusal bir süreç vardır, pozitivist bir yaklaşım vardır. Yani federal çözüm pozitivist bir yaklaşımdan ortaya çıkar. Bir olay oldu. İki toplum ayrıldı. Bunlar gerekli değildi, gereksizdi, yanlıştı. Bunlar artık biter zaten, tartışılmaz.

Çünkü ortada bölünmüş bir ada vardır. Ters yönlerde gelişmiş toplumlar vardır. Bugün Rumlar'da bile federasyonu istemeyen, eskisinden de daha fazla istemeyen, ayrı devleti tanımaya hazır olan insanlar vardır.

 

EL: Neden peki?

​

Üİ: Çünkü o kopuşu içselleştirdi.  Bu toplumların hatasıdır. İki tarafın da.  Yani işte Rumlar haklıdır, Türkler haksızdır, Türkler haklıdır, Rumlar haksızdır —öyle bir şey yoktur.  Ortak bir üründür bu. Birlikte yaptılar yani bunları. Ben yedi sene yaşadım orada, diplomatlık da yaptım, biliyorum.

Diplomat diye gönderdiler beni, ‘local staff’ (yerel personel) olarak kayıtlıydım. Bunu keşfettiğimde, ben gidiyorum, dedim, verdim istifayı, gittim. Neden dedim? E işte 1960'dan bu yana böyle… Bir sürü şey. Yani şimdi biz Kuzeyde coğrafik bir işgal var ama, Güney'de de bir anayasal işgal vardır dediğimizde, bunu söyleme, diyorlar. Ama ben yaşadım. Ben Kıbrıs Cumhuriyeti'ne de çok inanan birisi değilim. Çünkü Kıbrıs Cumhuriyeti, İngiliz sömürgesinin formüle ettiği bir cumhuriyettir. Ama geçerlidir. O zaman kullanalım. Bugün Kıbrıslı Türkler çıkıp, biz cumhuriyete dönüyoruz, diyebilirler mi? Bunu söylemelerini istiyorum. Biz Hristofyas'la Annan Planı referandumundan sonra kavga ettik Londra'da. Niye hayır dediniz, dedim. Bir yerden başlayabilmemiz için bir fırsat verdiler ve onu  reddettin. Daha iyisi mi olacak, dedim. Bundan kötüsü mü olur, dedi bana. Peki, dedim öyleyse, madem ki bu olmadı, çağrı yapın Kıbrıslı Türklere. Kıbrıs Cumhuriyeti sizindir ve o kararı geri aldık, deyin. Birleşimiş Milletler’e de  yazı yazın. Deyin ki, Kıbrıs Cumhuriyeti artık tek taraflı Kıbrıs Rumlar tarafından temsil edilmeyecek. Sen dedim, cumhurbaşkanısın, yap bunu. Bana ne dedi, biliyor musun? Tercümesini söyleyim. ''Sı*arık içine'', dedi. Aynen böyle. Düzenleri bozulur. Başa çıkamazlar yani, baş edemezler. 

​

EL: Özgürlük ister mi insanlar? 

 

Üİ: İnsanlar zaten özgürdür.  Ama yalancıdırlar da. Çünkü özgürlük yoktur, dedikleri şeyin altında özgür olmak istememeleri vardır.

 

EL:  Kıbrıslılar biliyor mu özgürlüğünün olduğunu, özgürlük istiyorlar mı? 

 

Üİ: Bu Kıbrıslıların meselesi değil ki, bütün dünya insanlığının meselesidir. Kıbrıslılar kendilerini çok abartıyorlar. Zannediyorlar ki —çünkü çok sosyosantrik bir topluluk Kıbrıslılar— dünya Kıbrıs’ın etrafında döner. Ama Kıbrıs Akdeniz'in bir çapağıdır. Biz dünyalı olamadığımız için sorun yaşıyoruz zaten. Dünyadan Kıbrıs'a bakamadığımız için sorun yaşıyoruz. Biz en küçük meselelerimizi bile dünyanın en büyük meselesi zannediyoruz. Kimsenin umurunda değil. Birinin umurunda olsa zaten bu Kıbrıs meselesi çoktan çözülürdü. Biz ne zaman anlarız ki bu Kıbrıs kimsenin umurunda değil ve biz kendi geleceğimiz hakkında bir irade ortaya koyarız, o zaman bir şeyler değişebilir. Yani ben bu yürüyüşlerin, yapılan yürüyüşlerin, protestoların, manifestolarında artık bir gereksizlik sürecine vardığına inanıyorum. Çünkü tıpkı parçalı bellek gibidir.

Yani biz bir hafıza oluşturuyoruz ama bu hafıza bütünsel olarak bir yere gelip bir bilinç alanı oluşturmaz. Parçacık parçacıktır. Bu parçacıklar ne zaman kendini belli eder? Tepki gösterme anlarında belli eder. Tepki gösterebileceğimiz bir şey yoksa toplumun içerisinde onlar ortaya çıkmaz. Yani reaksiyoner bir tavır var Kıbrıs-Türk toplumunda, muhalif dediğimiz alanda. Bu böyle olduğu sürece rejim tarafından bunlar absorbe edilecek. Yani senin zihin parlamaları olarak, tepkisel olarak ortaya koyduğun muhalif tavır, tam tersi aslında buradaki rejimin yaşam alanını genişletir. Çünkü o senin ufak tefek muhalif çapkınlıklarını kaldıracak bir güce sahiptir. Zaman zaman sana hissettirir kendi gücünü. Zaman zaman sen bir yer kazandığını zannedersin. Bu sana kendini eşit hissettirir. Ama yalandır aslında. O senden güçlüdür.  Peki ne yapmak lazım? O gücün karşısında başka bir güç oluşturmak lazım. Bu güç de nasıl oluşacak? Tamamen aynı şeyi düşünen insanların bir araya gelmesinden oluşacak… 

 

EL:  Kapitalizme alternatif nedir?

 

Üİ: Anarşizm. Sosyalist anarşizm tabii. Yani devletçi anarşizmi değil.

Ben devlete de inanmıyorum.

 

EL: Bireye mi inanıyorsun? 

 

Üİ:  Birey çok önemlidir. Bireye inanmazsak zaten toplum ortaya çıkmaz. Biz hep şey deriz, böyle çok demagojik, böyle popülist söylemler var. Ya birimiz, ya hepimiz. Ya nasıl derler böyle işte, ben yanmasam, sen yanmasan falan. Ben bunları çok uyduruk görüyorum. Birey var olacak. Birey kendi varoluş süreçlerini oluşturmadan toplum var olamaz. Birey kim olduğunu ve ne olduğunu bilecek. Sınırlarını bilecek. Ne yapabileceğini bilecek. Kapasitesini bilecek. Yeteneğini bilecek. Ve o yeteneklerini geliştirebilecek ortam yaratmak lazım bireye. Birey ne kadar güçlü olursa, sosyalizm de o kadar güçlü olabilir. Ama birey bilinci ve toplumsallaşma bilinci olması lazım. Birey, birey içincilik başka bir şeydir. Birey oluş başka bir şeydir. Egoizm ya da egosantrik durum başka bir şeydir. Egonun varlığını tayin edebilmek başka bir şeydir. Bu kavramları biz karıştırıyoruz çok. 

 

EL:  Nasıl bir sosyalizm? 

 

Üİ: Devletin olmadığı bir sosyalizm. Bunu ben icat etmedim. Bunlar, liberter sosyalizmin öngördüğü şeylerdir ve bana göre, yüzyıl da geçse insanlık bu noktaya gelecek. Çünkü kapitalizm de ahtapot gibidir. Aç kaldığında kendi ayaklarını yiyecek. Yiyor zaten. Bugün yaşadığımız her şey kapitalizmin, neo -liberalizmin bize doğurduğu sonuçlarıdır.  Ama biz zannederiz ki daha fazla maaş almakla, daha fazla para kazanmakla, kendimizi daha iyi hissetmekle, -çünkü kapitalizmin bize öğrettiği iyi hissetmek biçimidir bu, - işte bütün bunları elde etmekle daha iyi insan olduğumuzu zannederiz. Ve hatta başkalarından daha iyi olduğumuz için de tatmin oluruz. Bak, o benden daha fakirdir, ben daha iyiyim diyerek. İşte bütün bunlar ortadan kalktığında insan olabilecek. Çünkü Rönesans döneminden beri başlayan bir hümanizm vardır.

Ama o hümanizm dönemi nasıl bir dönemdi? Tanrı'nın ilahi gücünü yeryüzüne indirdiler skolastik felsefeyle. Artık öte dünyadan vazgeçelim. Dünya üstünde yaşadığımız yeryüzüdür. Ve bu yeryüzü de Tanrı'nın bir yansımasıdır. Bu büyük bir devrimdi, hümanizmin başlaması. Ama yeni bir hümanizmaya ihtiyacımız vardır. Ve yeni bir medeniyet anlayışına, yani Gramsci'nin o eski medeniyet can çekişir ama yenisi doğamıyor dediği şeydir bu. 

 

EL: Çok zaman geçti Gramsci'nin üstünden…

 

Üİ: Çok zaman değil. Bu da insanın bir saplantısı.  Bizim ömrümüz 70 senedir diye her şey 70 sene içinde, 80 sene içinde olmasını bekleriz.  Ama Rönesans 600 sene sürdü. Öyle değil zaman.  

 

EL: Yani herhangi bir zaman koyamazsak ütopik bir gelecekte diyebiliriz…

 

Üİ: Yani Mısırlılardan bahsettiğimizde, milattan önce 1500'den bahsederiz. Mezopotamya'dan bahsettiğimizde, milattan önce 3500 yılından bahsederiz. Medeniyet dediğimiz şey öyle 100 senede olacak bir şey değil. Türkiye'de modern devlet kurdular- tırnak içinde modern devlet-. 100 yıl geçti üstünden. Ne oldu? Öyle kolay mı yani medeniyet inşa etmek? Öyle bir şey değil. 

 

EL: Peki sana göre insan doğasında gerçekten eşitliği isteyen, eşit bir düzende yaşamak isteyen bir varlık mı?

 

Üİ: Bütünsel olarak -işte bu sorunun içinde bile insanlar arasında eşitlik var mı diye ikinci bir soru çıkar ortaya. Sen diyorsun ki insanlar eşitliği kabul edebilir mi?

 

EL: İster mi, diye soruyorum. İster mi gerçekten insanlar eşit olmak?

 

Üİ: Hissedebilirse isteyebilir. Yani derse ki ben kendimi eşit hissediyorum ama bu düzen bana o eşitlik ortamını sağlamaz.  O zaman ben onu isterim— yani istemek derken, Schopenhauer'in istemesinden bahsediyorum. Bir isteme eğilimi doğduğunda aynı zamanda insanın bir iradesi de ortaya çıkar. Şimdi eğer ben eşitlik tahayyül edersem ve eşitlik istersem onun bile sınırları bellidir. Çünkü bir insanın kapasitesi diğeriyle aynı değil. Yani eşit olabileceğimiz alanlar vardır, eşit olamayacağımız alanlar vardır. Esas eşitlik işte bu eşitlik alanlarını belirlemekle başlar. Bu çok yeni bir şey değil. Yani Socrates bu yüzden ölüme mahkum edildi.

Söylediği çok basit bir şeydi ve bugün hala daha geçerlidir. Yani aklı varmayan insanların demokrasiyi belirlemesi mümkün olabilir mi? İşte sonuçlarını görüyoruz. Demek ki bir eğitim, öğretim ve bir gelişim sürecine insanların ihtiyacı vardır. İşte eşitlik orada vardır. Yani eşitlik ne zaman vardır? İnsanlığın önünü açabilecek insanların önünü açabilme eşitliği olması lazım. İdeolojilerin belirlediği eşitlik değil.

 

EL:  Güneyde yaşadığın sırada edindiğin deneyimler ve gözlemlerden yola çıkarak yanıtlayacak olursan, sana göre Kıbrıs Rumlar hazır mı tekrar Kıbrıslı Türklere yaşamaya?

 

Üİ: İşte buna homojenik bir cevap veremem. İnsandan insana değişir. Yani bugün 100 kişiyle konuşsan 20 kişi başka cevap verecek, 30 kişi başka cevap verecek. Tek bir cevabı yoktur.

 

EL: Enteresan, çünkü mesela benim Kıbrıslı Rumlarla ilk temasım 2003 yılında sınırlar açıldıktan sonra oldu, Panicos Hrisantou’nun ‘Akamas’ filminde çalıştığım sırada.. Ve çok güzel insanlarla da karşılaşmış olmama karşın, bu ilk gözlemde hayal kırıklığının ağır bastığını anımsıyorum…

 

Üİ: İşte girdiğin çevre önemli… Benim mesela, çok iyi arkadaşlarım var. Yani kardeş gibi… Hatta sana diyebilirim ki, Kıbrıs Rum toplumunun içerisinde daha fazla dostum var. Ve öyle insanlar vardır ki, zorda olsam ilk onları ararım. Yani bizim toplumdan birini aramam, onları ararım. Öyle iyi bağlarım var benim. Ama bu beni yanıltmaz. Çünkü oradaki durumu da biliyorum. Hatta bu arkadaşlar da çok memnun değiller bu durumdan.

 

EL: Bu beni yanıltmaz derken ne konusunda yanıltmaz?

Hangi gerçek konusunda yanıltmaz varsa öyle bir gerçek. Yani homojen bir yapıdan bahsediyorsun ama senin kendi için oluşturduğun bir gerçek var değil mi? Ne kadar da siyah beyaz olmasa da.

 

Üİ: Şimdi biz, oluşum süreçlerini tamamlamış bir bireyden bahsediyoruz. Bu birey oluş aslında öyle bir birey oluştur ki ne din umurundadır ne millet umurundadır. Yani bu kavramları gülünç buluyorum. Mesela Andrea arkadaşımdır. İlk aklıma gelen şey Andrea'nın Rum olması değil. İlk aklıma gelen şey, Andrea'nın benim çok iyi dostum olmasıdır. Ama böyle insan ne kadar var? Görüyorum çünkü… Ve dediğim gibi soldan da çok insan vardır. KKTC'yi tanımamız lazım, diyen. Hatta ‘self-determination’ diyenler de var. Çok kavga ederiz bunlarla.

 

EL: Uykularını kaçıran bir şey var mı son zamanlarda?

 

Üİ: Her şey uykumu kaçırır. (gülüyor) Yani benim uykumu kaçıran muhalefettir. UBP (Ulusal Birlik Partisi) değil. Yani bu kadar sünepelik… Artık bıçak kemiğe dayandı gibi. Bir şey yapabilir miyiz? Yapamayız. Ama bu meclisteki kavgalarını görüyorum ya bunların… UBP ile kavga ediyorlar. Yani gölgelerle… Platonik bir kavgadır bu. Platon'un gölgeler alegorisi var ya öyle bir alem var mecliste.

 

EL: Sanatçı iktidara yakın olabilir mi? Yoksa her zaman karşısında mı durmalı? 

 

Üİ: Yok.  İşte bu böyle bir şey değil yani. Ne iktidarı? Zaten iktidar diye bir kavram ortaya attığın andan itibaren sanata ters gelen bir şeydir bu. Onun için liberter sosyal anarşiden bahsederim. İktidar sayılabilecek otoriteryen olana karşı olmak lazım. Otorite değil işte— onun ayrımını onun için yapıyorum ben. Yani bir yetke bir şeyi iyileştirmek için orada duracak. Ama mutlak bir yetke değil. Ortaklaşmacı bir yetke. Herkesin söz sahibi olabileceği ve oradan daha iyisinin nasıl çıkabileceğini görebileceğimiz bir yetke. Somut iktidarlar, yani bizim geri kalmış toplumlardaki iktidarlar bile, idareyle ilgili bir iktidar değil, baskılamakla ilgili bir iktidardır. Ve onların idare etmeye ihtiyaçları yoktur. Onlar için idare, yönetim ve baskı uygulamaktır. Türkiye'de olduğu gibi. Konuşursan hapse girersin.

 

EL: Sanatının arkasındaki itici güç nedir? Yani sanatına yön veren... 

 

Üİ: Evreni tanıyabilmek, varlığı tanıyabilmek... İnsanın zeka sınırlarını tanıyabilmek. Bu yüzden evrensel kültür öğreniyorum.

Bu yüzden bütün coğrafyalarda ortaya çıkan sanat biçimlerinden besleniyorum. Ve yapmaya çalıştığımda şey evrensel bir sanattır. Bütün dünyadan elementler vardır. Yani baktığın zaman içinde bir Mısır'ı da görebilirsin, Mezopotamya'yı da görebilirsin, Hindistan'ı da görebilirsin, Çin'i de görebilirsin. Amerika'yı da görebilirsin, Latin Amerika'yı da görebilirsin. Her şeyi görebilirsin. Ama bunu görebilmek için sanat bilginin olman lazım. Yani sanat tarihini bilmen lazım. Sanatın oluşumunu bilmen lazım. Çünkü sanat, bilen insanların tüketebileceği bir kültürel alandır. Yani zannederler ki sanatçı bir şey yapacak, bir cahil gelecek ve sanatçı durup ona açıklayacak. Ben bunu bunun için yaptım. Öyle bir şey yoktur. Bu büyük bir saçmalıktır. Onun için sanat eğitimine ihtiyaç vardır. Sanatçı öğretmen değil.

 

EL: Bir fikir, bir mesaj iletme gibi bir derdi var mıdır sanatın?

 

Üİ: Yoktur. Öyle bir şey değil sanat. Ben kendi varlığımın farkına varmaya çalışırım. Ve insanlar benim üretim süreçlerime bakarak aslında bir insanın yeryüzüyle ilişkisinin, hayatla ilişkisinin ne olduğunu anlamaya çalışır. Bir roman okurum, onu anlamaya çalışırım. Bir resim. Neden bu resim? Neden sanatçı böyle resim yapar? Onu anlamaya çalışırım. Yani sanatçı 100 tane, 200 tane, 300 tane resim yaparak burada bu mesaj var demiyor. Sanatçının yaşam felsefesiyle ilgili ne zaman ki bir bilgiye sahip olursun, o zaman zaten bilirsin sanatçının sana ne demek istediğini. Onun için değişik eğilimler vardır.

 

EL: Peki sanatçının sorumluluğu var mı yaptığı eserlerle ilgili? 

 

Üİ: Kendiyle ilgili tabii ki. Etik sorumluluğu vardır.

Yani ben mesela görüyorum, böyle saçma sapan sergiler açıyorlar, bunu etik bulmuyorum. Eğer yaptığın şeyin aslında değersiz olduğunu biliyorsan, ama o değersiz şeyi büyük bir sanat eseri diye ortaya atıyorsan, etik sorun vardır. İşte etik orada başlar. Sen niye sanatçı olmadan kendini sanatçı olarak ortaya çıkarırsın? Etik mi bu? Sen bir diş doktoru değilsen ve bir diş hekimliği atölyesi açıyorsan, geliniz dişinizi tamir edeceğim diyorsan, etik bir şey mi?  Ama sanatta herkes yapıyor bunu.  İşte sanat elektrik olsa ve o elektriği ellemesini bilmeden dokunduğunda seni tepse, herkes dokunmayacak.  Ama tepmez seni beytambal (Kıbrıs ağzında ‘lanetli yük’). Onun için herkes elini sokar içine.

 

EL: Mutluluk veya huzur sanatçı için ölüm müdür? 

 

Üİ: Bunlar öyle —söylerler ya işte bazen mutlu olursan üretemezsin falan diye. Bir kere gerçek bir düşünürün ve gerçek bir sanatçının mutluluk kavramıyla ilgili çok alıp verdiği bir şey yoktur. Ben nasıl mutlu olurum diye başlamam güne mesela. Beni mutsuz eden şeyler nedir diye başlamam. Beni değil —yani ben değil. İnsanlık için iyi ve kötü nedir? Oradan başlarım.

Huzur ve mutluluk kavramları çok karıştırılır. Yani mutsuz olup huzurlu olabilirsin. Neden? Çünkü vicdanınla rahatsın.

Yani beni rahatsız eden bir sürü şey var. Bana acı veren bir sürü şey var. Ama huzurluyum. Çünkü iyi ki bunları görebiliyorum. İyi ki farkındayım. Mutlu olmam önemi değil.

 

EL: Öfkelisin…

 

Üİ: Tabii ki. Çünkü öfke erdemdir. Erdemli insanlar öfkeleniyor. Sinirleri bozuluyor.

 

EL:  Maraş'a gittin mi açıldıktan sonra? 

 

Üİ: Gittim arkadaşlarla. O Maraş bile bizim ne kadar rezil bir toplum olduğumuzu gösteriyor. Yani senin ortak vatanın dediğin yerde insanların evlerini alırlar, yağmalar, yıkarlar, ondan sonra da turizme açıp gösterirler. Bu alçaklık nasıl kabul edilir? İşte üç beş kişi çıkar bir şey söyler bizim gibi, ama kim dinler ki bizi? Sisteme entegre olmuş partiler, barış isteyen partiler bunu dile getirmedikten sonra bizim söylediğimiz neye yarar? Rezil bir durum yani. Sanatçı arkadaşlar gelir bazen, götürüp gösteririm. Öğrensinler Kıbrıs'ın gerçeğini diye… Çünkü Türkiye'deki aydınların çoğu Kıbrıs'ı pek iyi tanımaz. Resmi ideolojinin tarih anlayışından bakarak birkaç şey bilirler. Götürüp gösterince onlar da şoke olur. Düşün ki, o evin sahibi gelir oraya, bakar evine, hatıralarını canlandırır, ağlar ve gider.

Senin de için rahat. Sağlıklı bir toplum değiliz yani. Ruh halimiz iyi değil.

 

 

EL:  Bir Kıbrıslı kimliği krizi var mı sence?

 

Üİ: Ben önce yeryüzü insanıyım. İnsanım. Nerede yaşarım? Kıbrıs’ta. Peki bu yaşadığım yeri nasıl daha güzel yapabilirim? Benim sorum budur. Benim sorum en iyi Kıbrıslı nasıl olunur, değil. Çünkü en iyi Kıbrıslı nasıl olunur ve en iyi Türk nasıl olunur sorusu aynıdır aslında. Ve seni aynı yere götürür.  Bu coğrafyada yaşayan insanlar olarak bu ülkeyi nasıl güzelleştirebiliriz?  Nasıl insan sevgisiyle bir arada yaşayabiliriz?  Benim sorduğum soru budur.   Onun için benim kimlik sorumum yoktur. Eğer kimlik sorunu üzerinden başlarsak meselelere  hastalıklı bir yerden başladık demektir.  O zaman işte folklorik öğelere dönüşürüz.

Dillirga, millirga (Dillirga— Kıbrıs türküsü). Öyle gider. Neden benim ışığım Hegel'de olmasın? Neden Kant'ta olmasın? Neden Schopenhauer'da olmasın mesela? Ya da Konfüçyüs’te olmasın? Yeryüzünde bir sürü akıllı insan var.   Alman değil, Fransız değil, İtalyan değil. İnsan.

 

EL:  Gelecekte yeni bir düzenine ihtiyacımız var dediğin şeye geliyor mesele…

 

Üİ: Mecburuz zaten. Tabii, çünkü  bir fabrikada bin kişi çalışıyorsaydı, bugün o sayı yüz kişiye düştü. Otomasyon sistemine geçtiler. Robotlaştırdılar insanı denetim mekanizması içinde… Bir yerde bir yanlış var.  Yani sonuçta gidilecek yer bellidir.

Bu yolda iyi şeyler de olur, kötü şeyler de olur. O hayatın parçasıdır.  İki tane fidan ekersin bahçeye... İkisine de aynı suyu verirsin.

Kökleri dibe inince belki bir kaya bulur bir tanesi dipte.  İyi büyümez. Bir sene sonra da kurur. Diğeri büyür. Hayattır bu…